Geloof mag het hart raken

Preek bij Vijfde zondag van Pasen, jaar C, 19 mei 2019

Zusters en broeders,

Geloof is iets wat verandering teweegbrengt. God heeft ons als mensen geroepen en dat maakt dat we op zoek gaan. De mens heeft van nature een zekere onrust in zichzelf. We zoeken naar betekenis in het leven en hoe je het wendt of keert, daarin is toch altijd iets wat de mens overstijgt. Daarin mogen we God herkennen die de mensen naar zich toetrekt en zich openbaart, daar waar mensen boven zichzelf worden uitgetild, daar waar we Gods liefde onder de mensen aantreffen. ‘Heb elkaar lief’ is het gebod dat Jezus zijn leerlingen meegeeft. Het klinkt zoet en naïef en misschien haak je als toehoorder nu af, zo heb ik dat zelf in ieder geval jaren gehad. Het lijkt niet te matchen met de werkelijkheid waarin wij leven. Het is dan ook een gebod dat zo vaak is misverstaan en onder christenen ook geleid heeft tot een ontkenning van alles wat mensen verkeerd deden om het zo met de ‘mantel der liefde’ toe te dekken of om een naïeve vergeving af te dwingen bij elkaar. Dat is echter symptoombestrijding wanneer mensen elkaar in beginsel niet hebben liefgehad. Men probeert het te verdoezelen, zonder open te staan voor de pijn en verdriet die mensen hebben doorgemaakt.

Elkaar liefhebben is het nieuwe gebod van Jezus en daarmee de basis van waaruit we als volgelingen van Jezus vertrekken. Wanneer we vanuit de liefde voor elkaar vertrekken, dan draaien we niet narcistisch in een kringetje om onszelf heen. Dan herkennen we in het oprechte verlangen van de ander ook ons eigen oprechte verlangen. Ik ervaar dat als verlangen naar God in het leven. Het is licht dat voor alle volken redding brengt. Geloof mag het hart raken.

Geheimen ontsloten in de nacht

Het evangelie van vandaag wordt voorafgegaan door een belangrijke wending in de maaltijd die Jezus met zijn vrienden deelt. Allen hebben ze gedeeld van het brood en de wijn die als Lichaam en Bloed de levende Jezus zijn. Eén vriend – Judas – kan het niet aan en verlaat het toneel waardoor de wending in het verhaal versterkt wordt. Hij verdwijnt in de duisternis van de nacht, zoals de verteller benadrukt. De volgende hoofdstukken in het verhaal kenmerken zich door duisternis en onbegrip die aanhouden tot en met de duisternis van het graf. Het is als de donkere nacht van de ziel waarin we tot de kern van het geloof komen. In de beslotenheid van de nacht worden de belangrijkste geheimen met elkaar gedeeld die leiden tot een vernieuwd geloof.

Het is een nieuwe stap in hun geloof en dat maakt veel los, zoals iedereen kan ervaren wanneer ze een nieuwe stap zetten in hun geloof. Omstanders zijn niet altijd even enthousiast. Je laat een vertrouwde gemeenschap los om je te binden aan een nieuwe gemeenschap met andere tradities. Je wordt geconfronteerd met de dingen die je achterlaat. De nieuwe dingen die je tegenkomt zul je ook niet altijd even gemakkelijk omarmen, want ook op die nieuwe weg zul je dingen tegenkomen die je minder aanspreken of die je afwijst.

De apostelen kunnen niet anders dan van de waarheid die zij hebben ontdekt te getuigen. Ze ervaren zich als licht voor alle volken en het raakt blijkbaar veel mensen. Er is iets waardoor ze dichtbij de verlangens komen van de mensen om hen heen. Dat maakt de autoriteiten jaloers en ze doen er alles aan om de apostelen zwart te maken. Je zal er maar tussen staan. Beide geloofsgroepen vertellen van God en claimen van de waarheid te getuigen. Hoe weet je dan wie die waarheid heeft? Zeker nu leidt dat tot veel twijfel bij mensen. Geen wonder, gezien we in een wereld leven vol nepnieuws en Google kennis. Het is moeilijk om zin van onzin te scheiden en wat de ander als zinvol ervaart wordt ook gemakkelijk afgewezen. Mensen hebben behoefte aan licht in hun leven. Het schept verheldering.

Traditie zoekt aansluiting in het hart

We kunnen niet alles in het geloof bevatten met de rede. We zien het in het droombeeld van Johannes waarin we een omkeer kunnen herkennen. Samen met het evangelie mogen we ontdekken dat het geloof niet alleen maar op ons betrokken is, maar dat het samenkomt in de gemeenschap waarin we eucharistie vieren. Het is het dankoffer dat we mogen brengen aan God en we mogen ons gelukkig weten dat we deelhebben aan dat bruiloftsmaal.

Een katholieke kijk op de wereld brengt met zich mee dat niet alleen de H. Schrift, maar ook de traditie als vindplaats wordt ervaren van Gods openbaring. In traditie zit ontwikkeling van de mens door de eeuwen heen die maakt dat we het geloof kunnen vertalen naar de werkelijkheid van het hier en nu. Het helpt ons om focus te houden en om op een wijze manier om te gaan met de H. Schrift, waarbij we niet zomaar alles precies doen zoals het duizenden jaren geleden gebeurden. Zoals mijn islamitische kapper van de week zei: ‘als gelovigen zijn we toch van het hier en nu? We kleden ons toch ook naar de maatstaven van nu en leven in de wereld van nu?’

Traditie is dus iets wat zich ontwikkelt door de eeuwen heen en nooit stilstaat maar licht werpt op de hedendaagse beleving van het geloof. Een sterk voorbeeld daarvan is de volksdevotie rondom heiligen en met name rondom Maria, de Moeder Gods en eerste onder de heiligen. Het is immens populair bij vele, vele katholieken over de hele wereld. Het heeft zich kunnen ontwikkelen doordat het geloof de traditie gebruikte om aansluiting te vinden bij wat in de harten van mensen leefde. Het past bij een levend geloof dat zich in alle lagen van de bevolking manifesteert.

Volksdevotie

Ik hou van volksdevotie omdat ik zie dat het een belangrijke bron is voor het toegankelijk houden van het geloof. Het voorziet in een behoefte bij mensen in alle lagen van de bevolking aan toegankelijke en gemakkelijk te internaliseren vormen van geloofsuitingen, dichtbij de mensen. Ik weet echter ook dat veel oud-katholieken dat erg lastig vinden. Het heeft met onze geschiedenis te maken waarin we los kwamen te staan van de andere rooms-katholieken na de reformatie. Daardoor zijn met name de jonge devoties van de 18e en 19e eeuw aan ons voorbij gegaan. In onze kringen was er een zekere behoefte aan een sterke theologische correctheid en geleerdheid, waardoor er al snel werd neergekeken op dat soort volkse devoties.

Een voorbeeld daarvan is de Mariadevotie, met name in de meimaand die zich in die tijd ontwikkelde. Misschien werd het gezien als een inbreuk op de katholieke kerk van Nederland door de buitenlandse pauselijke invloed en daardoor verbonden met de ontkenning van ons als de van oudsher aanwezige katholieke kerk van Nederland?

Zelf ben ik opgegroeid in een rooms-katholieke parochie waar devoties niet erg sterk aanwezig waren. Toch mis ik wel heel erg de devotie tot Maria, met name in de meimaand die toch wel – zij het beperkt – leefde in de parochie van mijn jeugd. Ik heb het nooit aangedurfd om daar echt iets mee te doen in de oud-katholieke kerk, maar naar aanleiding van een gesprek dat zich ontwikkelde in het bestuur vond ik het belangrijk om dat toch eens te doen en zo dus vandaag een Marieliedje te kiezen dat verbonden is met mijn jeugd.

Theologisch hebben de Mariadevotie en de daarbij behorende liederen misschien niet zo’n sterke basis, maar voor veel katholieken is het iets wat diep in de harten leeft en de ruimte geeft aan emoties. Anselm Grün schrijft daarover: ‘Veel oude Marialiederen raken de harten van de mensen, omdat ze poëtisch zijn en vol vreugde over de menselijke en moederlijke God. En zulke liederen herinneren ons altijd ook aan ervaringen uit onze jeugd, aan het besef dat we geborgen en bemind zijn, aan de ervaring dat we door het geloof van de anderen worden gedragen.’[1]Het doet ons ontsnappen aan de donkere kant van het leven en geeft een luchtige uiting aan de vrolijkheid die we mogen ervaren, ook in de natuur waarin alles ontluikt in blijde verwachting van de zomer.

Geloof mag het hart raken en is niet louter een zaak van het hoofd. Het mag ons doen beseffen dat we als kinderen van God gewenst zijn ook al beseffen we dat niet altijd. Dat begint bij de liefde die voor elkaar hebben waarin we eenheid mogen ervaren, ook al zijn we en denken we verschillend. Het mag van ons afstralen zodat iedereen zal zien dat we leerlingen van Jezus zijn en als licht zijn voor iedereen.

Amen.

Handelingen 13, 44-52; Openbaring 19, 1-9; Johannes 13, 31-35


[1] Grün, A. (1998). Je eigen levensvreugde terugvinden.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.